Τί εἶναι ὁ ὄρθρος; Ποιά εἶναι τά μέρη τοῦ ὄρθρου σέ γενικές γραμμές;

Πρόκειται γιά μία ἐρώτηση πού πραγματικά βοηθάει πολύ στό νά κατανοήσουμε τά περί τοῦ τυπικοῦ της ἐκκλησίας μας. Ἔτσι ἀκόμα καί μέ μία μόνο ἀνάγνωση τοῦ παρακάτω, τήν ἑπόμενη Κυριακή πού θά ἐκκλησιαστοῦμε, θά ξέρουμε σέ ποιό σημεῖο βρίσκεται ἡ ἀκολουθία ἐκείνη τήν στιγμή καί μέ λίγη προσοχή θά μποροῦμε νά κατανοήσουμε σιγά σιγά τό νόημα ἀλλά καί νά γευτοῦμε τήν πραγματική ὠφέλεια πού προκύπτει ἀπό τόν τακτικό ἐκκλησιασμό.
ἀπό ἀναδημοσίευση*:
Ὄρθρος λέγεται ἡ Ἀκολουθία πού τελεῖται πρίν τή Θεία Λειτουργία. Εἶναι δοξολογία στό Χριστό, πού Ἐκεῖνος εἶναι τό Φῶς τοῦ κόσμου καί ὁ Ἥλιος τῆς Δικαιοσύνης καί εἶναι ἐπίσης παράκληση στόν Κύριό του Σύμπαντος μέ τήν ἀνατολή τῆς καινούργιας ἡμέρας.
Συγχρόνως εἶναι ἡ καλύτερη ψυχική προετοιμασία γιά τή Θ.Λειτουργία (τό Μυστήριο τῶν Μυστηρίων) πού θά ἐπακολουθήσει.
1. ΕΞΑΨΑΛΜΟΣ: Κατανυκτική ἀνάγνωση (ὅλοι ἱστάμεθα ὄρθιοι) τῶν 6 ἀπό τούς 150 ψαλμούς τοῦ Ψαλτηρίου, τούς περισσότερους τῶν ὁποίων ἔγραψε ὁ Δαβίδ. Εἶναι συγχρόνως ὕμνος ,δέηση καί προφητεία.:
• 3ος : εἰκονίζει τή σταθερή ἐλπίδα τῆς ψυχῆς στό Θεό.
• 37ος : Θρῆνος τῆς ψυχῆς γιά τό βάρος τῶν ἁμαρτιῶν.
• 62ος : Ἁπαλή παρηγορητική πρωινή προσευχή.
• 87ος : Δέηση ψυχῆς τσακισμένης ἀπό τίς συμφορές.
• 102ος: Προσευχή εὐγνωμοσύνης γιά τίς εὐεργεσίες τοῦ Θεοῦ.
• 142ος : Θερμή παράκληση βοήθειας .
2. ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΑ: Σύντομα τροπάρια πού περιγράφουν περιληπτικά τήν ὑπόθεση τῆς ἑορτῆς. Λέγονται ἀπολυτίκια διότι ξεκινοῦν ψαλλόμενα ἀπό τόν Ἑσπερινό πρίν τήν Ἀπόλυση καί μετά τή φράση τοῦ πρεσβύτη Συμεών πού ἐπαναλαμβάνει ὁ ἱερεύς: «Νῦν ἀπολύεις τόν δοῦλον σου Δέσποτα…».Συνήθως εἶναι τρία: Τό πρῶτο εἶναι τοῦ Ἤχου τῆς ἡμέρας ἀναφερόμενο στήν Ἀνάσταση , τό Δεύτερο στόν Ἅγιο πού ἐκείνη τήν ἡμέρα ἑορτάζει καί τό τρίτο στή Θεοτόκο.
3. ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ: Σύντομα τροπάρια τῆς Ἀναστάσεως στόν ἦχο τῆς ἡμέρας.Ὀνομάζονται καθίσματα ἐπειδή οἱ πιστοί ἐκάθοντο γιά νά κατανοήσουν πιό ἄνετα τά βαθιά νοήματα πού περιέχουν. Καί ἀποτελοῦσαν ἀνάπαυλα σέ Ἀναγνώσεις μακρές ἀπό τό Ψαλτήριον τοῦ Δαβίδ.
4.ΕΥΛΟΓΗΤΑΡΙΑ: Ψάλλονται πάντα σέ ἦχο Πλάγιό του Α΄. Ἐκφράζουν τήν κατάπληξη τῶν Ἀγγέλων, τῶν Μυροφόρων καί τῶν Ἀποστόλων γιά τό Θαῦμα τῆς Ἀναστάσεως καί καταλήγουν σέ ὑμνολογία τῆς Ἁγίας Τριάδος καί τό ἐνθουσιῶδες «Ἀλληλούια».
5. ΑΝΑΒΑΘΜΟΙ: Ψαλμοί στόν Ἦχο τῆς ἡμέρας, πού διηγοῦνται τά μεγαλεία τῆς δημιουργίας καί μοιάζουν μέ σκαλοπάτια πού ἀνεβάζουν τή ψυχή πρός τόν οὐράνιο Δημιουργό. Εἶναι ἐμπνευσμένα ἀπό τούς Ψαλμούς τῶν Ἀναβαθμῶν (119-133) ἀπό τούς ὁποίους ἔχουν πάρει πολλές ἐκφράσεις.
6. ΕΩΘΙΝΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ: Ἀναγιγνώσκεται μέσα στό ἹερόΒημα, ὅπου ἡ Ἄγ.Τράπεζα συμβολίζει τόν Πανάγιο Τάφο καί ὁ ἱερεύς τόν Ἄγγελο πού ἀναγγέλλει τό χαρμόσυνο γεγονός τῆς Ἀναστάσεως «καθήμενος ἐν τοῖς δεξιοις». Ὑπάρχουν 11 Ἑωθινά Εὐαγγέλια . Μετά τήν ἀνάγνωση τοῦ Εὐαγγελίου ὁ ἱερεύς τό περιφέρει μέσα στό Ναό γιά νά τό ἀσπαστοῦν οἱ πιστοί, ἐνῶ ψάλλεται κατανυκτικά ὁ 50ος ψαλμός τῆς μετανοίας συνήθως στόν ἦχο τῆς ἡμέρας, ἀφοῦ προηγουμένως εἶχε ἀπαγγελθεῖ τό «Ἀνάστασιν χριστοῦ θεασάμενοι», ἡ Διακήρυξη αὐτή τοῦ Μυστηρίου τῆς Θείας ἐνανθρωπήσεως καί τοῦ Πάθους καθώς καί τοῦ μεγάλου Θαύματος τῆς Ἀναστάσεως πού ἀποτελεῖ τόν Θεμέλιο Λίθο τῆς Πίστεώς μας.
7. ΚΑΝΟΝΑΣ: Ψάλλεται στόν ἦχο τῆς ἡμέρας καί περιέχει τροπάρια Ἀναστάσιμα , Σταυρώσιμα καί τῆς Θεοτόκου. Ἄν ἑορτάζεται Ἅγιος ὑπάρχει καί κανόνας τοῦ Ἁγίου. Μεσολαβοῦν τά Μεσώδια καθίσματα (συνήθως τοῦ Ἁγίου καί τοῦ γεγονότος τῆς ἡμέρας καί ἐπίκαιρο τροπάριο στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, τό λεγόμενο Θεοτοκίον) καί ἀνάγνωση/ἀπαγγελία τοῦ Ἀναστασίμου κοντακίου καί τοῦ οἴκου (ὅλα του ἤχου τῆς ἡμέρας). Ἀναφέρονται (κοντάκιο καί οἶκος) στήν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου καί τίς συνέπειες αὐτῆς, πού εἶναι ἡ Λύτρωση τοῦ ἀνθρώπινου γένους , ἀφήνοντας ἔτσι στούς ἐκκλησιαζομένους ἕνα ἄρωμα χαρᾶς ἀνακουφίσεως καί ἐλπίδας. Καταλήγομε στό Συναξάριο ὅπου ἀπαγγέλλεται τό ἑορτολόγιο τῆς ἡμέρας.
8. ΚΑΤΑΒΑΣΙΕΣ: Ψάλλονται μεγαλοπρεπῶς συνήθως τά πρῶτα τροπάρια (εἱρμοί) τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου «Ἀνοίξω τό στόμα μου..». Ἄν εἶναι περίοδος Χριστουγέννων ἤ Κοιμήσεως Θεοτόκου ἤ Τιμίου Σταυροῦ ἤ Ἀναστάσεως ἤ Ὑπαπαντῆς ψάλλονται εἰδικές Καταβασίες. Ἔχουν πολλές φράσεις ἀπό τή Παλαιά Διαθήκη καί συγκεκριμένα ἀπό τή σωτηρία τῶν Ἑβραίων ἀπό τούς Φαραώ (ὅταν πέρασαν τήν Ἐρυθρά Θάλασσα οἱ Ἰσραηλίτες μέ ἐπικεφαλῆς τήν ἀδελφή του Μωυσῆ Μαριάμ τραγούδησαν μέ τύμπανα καί χόρεψαν τή σωτηρία τούς δοξάζοντας τό Θεό), τή σωτηρία τῶν τριῶν παίδων ἀπό τήν Κάμινο κ.α. Λέγονται καταβασίες διότι συνηθιζόταν οἱ ψάλτες νά κατεβαίνουν ἀπό τά στασίδια καί νά ψάλουν στό μέσον του Ναοῦ ἀτενίζοντας τήν Ὡραία Πύλη.
9. Θ΄ (ἐνάτη) ΩΔΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ: Ἐδῶ τελειώνουν οἱ καταβασίες μέ τήν «Τιμιωτέρα» πού ἀπευθύνεται πρός τήν Παναγία μέ στίχους ἀπό τόν Εὐαγγελισμό τῆς Θεοτόκου, ἐνῶ ὁ ἱερεύς θυμιατίζει τήν Ἄγ.Τράπεζα, τά Ἱερά Εἰκονίσματα καιέναν-ἕναν ὅλους τους πιστούς.
10. ΕΞΑΠΟΣΤΕΙΛΑΡΙΑ: Σέ ρυθμό περιγραφικό καί σύντομο ψάλλεται ἡ διήγηση τοῦ Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου. Εἶναι 11, ἀντίστοιχα πρός τά Εὐαγγέλια. Πῆραν τό ὄνομά τους ἀπό τή φράση τοῦ Ψαλμοῦ «ὁ ἐξαποστέλλων τό φῶς καί πορεύεται». Φράση σχετική μέ τόν Ὄρθρο.
11. ΑΙΝΟΙ: Ψάλλονται στόν ἦχο τῆς ἡμέρας. Ξεκινοῦν μέ τό «Πάσα πνοή ..» δηλαδή καθετί πού ἀναπνέει, ὅλοι μας καί σέ κάθε χρονική στιγμή ἄς δοξολογοῦμε τόν Κύριο. Τά τροπάρια αὐτά περιγράφουν λεπτομέρειες ἀπό τά γεγονότα τοῦ Πάθους καί τῆς Ἀναστάσεως στόν ἦχο τῆς ἡμέρας. Ἄν ὑπάρχει καί ἄλλη ἑορτή συμπληρώνονται μέ τροπάρια τῆς ἑορτῆς. Οἱ αἶνοι καταλήγουν στό Δοξαστικό. Εἶναι ἀργό τροπάριο πού χρωματίζει μέ τήν ὡραιότατη μελωδία τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς τήν Ἀναστάσιμη περιγραφή τοῦ Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου. Φυσικά ἔχουμε 11 Δοξαστικά. Ἄν εἶναι μεγάλη Ἑορτή, τό Ἀναστάσιμο Δοξαστικό της Κυριακῆς ἀντικαθίσταται μέ ἐκεῖνο τῆς Ἑορτῆς.
12. ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ : Ψάλλεται στόν ἦχο τοῦ Δοξαστικοῦ (σύμφωνα μέ τό Τυπικό της Μεγάλης του Χριστοῦ Ἐκκλησίας), καί ἀποτελεῖ τήν πανηγυρική κατάληξη τοῦ Ὄρθρου. Ἔτσι οἱ χριστιανοί πλημμυρισμένοι ἀπό τή χαρά καί τή ἐλπίδα τῆς Ἀναστάσεως προσέρχονται μέ κατάνυξη στό Μυστικό Δεῖπνο τῆς Ζωῆς.
*Δέν ἀναφέρουμε τήν πηγή τῆς ἀναδημοσίευσης αὐτῆς λόγω σχετικῆς παράκλησης πού ὑπάρχει στόν δικτυακό τόπο ἀπό ὅπου τήν ἀντλήσαμε.


ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
1. Τί εἶναι ἡ Θεία Λειτουργία.
 Κέντρο καί ἀποκορύφωμα τῆς Ὀρθόδοξης Λατρείας εἶναι ἡ Θεία Λειτουργία. Κέντρο δέ τῆς Θ. Λειτουργίας εἶναι τό Μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας. Τί εἶναι ὅμως ἡ Θεία Λειτουργία;
Εἶναι πάρα πολύ δύσκολο νά δώσουμε ἕνα συγκεκριμένο ὁρισμό, γιατί ἡ Θ. Λειτουργία εἶναι «μυστήριον μέγα». Εἶναι ἡ προσφορά τῆς ἀναίμακτου θυσίας τοῦ Κυρίου ἀπό μέρους ὁλοκλήρου της Ἐκκλησίας. Εἶναι ἤ Ἀνάμνηση τῆς Σταυρικῆς θυσίας τοῦ Γολγοθά, πού δέν ἀναπαριστάνει ἁπλῶς τήν θυσία τοῦ Σταυροῦ, ἀλλά κατά ἕνα τρόπο ὑπερφυσικό κάνει παρόντα ὅλα τά μεγάλα καί θαυμαστά γεγονότα, πού πραγματοποίησε ὁ Κύριος γιά τήν σωτηρία τοῦ κόσμου. Ἔτσι ἡ Θ. Λειτουργία παρουσιάζει μπροστά στά μάτια τῶν πιστῶν, μπροστά στήν «Λατρευτική τους Σύναξη», ὁλόκληρη τήν ζωή τοῦ Κυρίου, ἀπό τήν φάτνη ὡς τόν Σταυρό καί ὡς τήν Ἀνάσταση καί τήν Ἀνάληψη, μέ μία σαφῆ προσδοκία καί προσμονή «τῆς Δευτέρας τοῦ Χριστοῦ Παρουσίας»1.
Συνήθως τήν Θ. Λειτουργία τήν ἀντιλαμβανόμαστε πολύ περιορισμένα. Τήν θεωροῦμε σάν ἕνα μέρος τῆς Λατρείας, ἀσφαλῶς τό κυριότερο, ἄλλα πάντως ἕνα μέρος. Ὅμως οἱ ὀρθόδοξοι θεολόγοι ἐπιμένουν ὀρθά, ὅτι μόνον ὅποιος ἔχει καταλάβει τήν Θ. Λειτουργία εἶναι σέ θέση νά ἐννοήσει καί τί εἶναι Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Γιατί ἡ Θ. Λειτουργία εἶναι ὁ τόπος καί ὁ χῶρος τῆς σωτηρίας τῶν πιστῶν. Μέ κέντρο της καί οὐσία τῆς τό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας, ἡ Θ. Λειτουργία θεωρεῖται καί εἶναι τό πλήρωμα ὅλων τῶν Μυστηρίων. Αὐτό φαίνεται καί ἀπό τό γεγονός ὅτι ὅλα τά ἄλλα Μυστήρια ἔχουν κάποια ὀργανική σχέση μέ τήν Θ. Λειτουργία. Τό Βάπτισμα καί τό Χρίσμα π.χ. ἐτελοῦντο κατά τήν ὥρα τῆς Θ. Λειτουργίας (ἰδίως τά Θεοφάνεια καί τό Πάσχα) ὁ Γάμος καί τό Εὐχέλαιο γίνονταν μέσα στά πλαίσια τῆς Λειτουργίας. Ἡ χειροτονία τῶν ἱερέων μέχρι σήμερα γίνεται μέσα στήν Θ. Λειτουργία. Ἡ Ἐξομολόγηση γίνονταν δημόσια καί πρίν ἀπό τήν Θ. Λειτουργία, ἀλλά καί σήμερα ἔχει κάποια ἐξάρτηση ἀπό τήν Θ. Εὐχαριστία.
Γί αὐτό τό λόγο καί ἡ συμμετοχή τοῦ πιστοῦ χριστιανοῦ δέν εἶναι μία πράξη τυπική, ἕνας ξηρός τύπος, ἀλλά μία πράξη πίστεως. Εἶναι μία πράξη μυστηριακή, πού ἔχει ἕνα βαθιά μεταμορφωτικό χαρακτήρα. Ἐδῶ στήν Θ. Λειτουργία Ἰσχύουν πολύ περισσότερο καί βρίσκουν τήν πλήρη ἐφαρμογή τούς ὅλα ὅσα εἴπαμε γιά τό Πνεῦμα τῆς Ὀρθοδόξου Λατρείας καί τήν σημασία τῆς Λατρευτικῆς Συνάξεως2.
Μέσα σέ ἕνα κόσμο διαιρέσεων καί ἀτομισμοῦ, ἡ Θ. Λειτουργία εἶναι δεσμός ἀγάπης καί εἰρήνης, δεσμός ἑνότητας καί ἀδελφοσύνης· Συμμετέχει ὁ κάθε πιστός σ’ αὐτήν ὄχι σάν Ἴνα ἄτομο ἐγωκεντρικό, ἀλλά σάν μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, μαζί μέ ὅλη τήν Ἐκκλησία. Μέ τήν στρατευόμενη καί τήν θριαμβεύουσα Ἐκκλησία 3. Ἔχει μία οἰκουμενική πληρότητα ἡ Θ. Λειτουργία. ὁ μεγάλος σύγχρονος θεολόγος π. Γεώργ. Φλωρόφσκυ τονίζει χαρά κτηριστικά ὅτι ἡ ἑνότης αὐτή δέν ἐκτείνεται μόνο σ’ ἕνα ἄπειρο χῶρο, ἀλλ’ ἐπίσης καί σ’ ἕνα ἄπειρο χρόνο, περιλαμβάνει δηλαδή ὅλες τίς γενεές καί ὅλες τίς ἐποχές4. Οἱ νεκροί μνημονεύονται καί αὐτοί μαζί μέ ὅλους τους ἄλλους. Καί ἡ μνημόνευση αὔτη δέν εἶναι μία ἔκφραση συμπαθείας, πού σάν ἄνθρωποι ἔχομε στούς νεκρούς μας, ἀλλά εἶναι ἡ συνείδηση καί ἡ ἐπίγνωση, ὅτι ὅλοι μαζί οἱ πιστοί, οἱ ζῶντες καί οἱ νεκροί, εἴμαστε ἡ μυστική ἀδελφότης Ἕν Χριστῷ Ἰησοῦ». Μ’ ὅλα αὐτά ἡ Ὀρθόδοξος Θεία Λειτουργία ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι μία δογματική μαρτυρία καί ἀναγνώριση τοῦ λυτρωτικοῦ ἔργου τοῦ Κυρίου.
2. Ἡ Θεία Λειτουργία εἶναι «Μυστήριον μέγα».
Ὅσες φορές ἀσχολούμαστε μέ τήν Θεία Λειτουργία δέν πρέπει νά λησμονοῦμε, ὅτι ἡ Θ. Λειτουργία εἶναι μυστήριο, πού προσφέρεται ἀπό τήν Ἐκκλησία σάν ἀλήθεια πίστεως καί ὄχι σάν ἀλήθεια πού θά τήν κατανόηση κανείς μέ τήν ἐπιστημονική ἔρευνα καί μελέτη. Ἄς μή ζητοῦμε λογικά ἐπιχειρήματα μέσα σ’ αὐτή. ὁ ἴδιος ὁ ἄπ. Παῦλος, ὁ πρῶτος μετά τόν "Ἕνα, παραδίδοντας τό μυστήριο δέν προσπαθεῖ νά τό ἐξήγηση. Τό παραδίδει μέ Ἱερό δέος καί σεβασμό. Τά λόγια του εἶναι ἁπλά καί μετρημένα: Ἐγώ γάρ παρέλαβαν ἀπό τοῦ Κυρίου, ὅ καί παρέδωκα ὑμίν, ὅτι ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἐν τή νυκτί ἤ παρεδίδοτο ἔλαβε ἄρτον καί εὐχαριστήσας ἔκλασε (= τό ἔκοψε) καί εἶπε· λάβετε φάγετε· τοῦτο ἐστί τό σῶμα τό ὑπέρ ὑμῶν κλώμενον τοῦτο ποιεῖτε εἰς τήν ἐμήν ἀνάμνησιν ...» (Ἅ Κόρ. 11, 23-24) Δέν ἐμπιστεύεται τό μυστήριο στήν λογική. Δέν ἐπιχειρεῖ νά τό κάνει κατανοητό. Τό παραλαμβάνει σάν μυστήριο καί τό παραδίδει σάν μυστήριο. σ’ αὐτή τήν γραμμή τοῦ σεβασμοῦ καί «τῆς παραδοχῆς» βαδίζουν καί οἱ μεγάλοι Πατέρες. Ἐνῶ μελετοῦν τό μυστήριο καί προσπαθοῦν νά εἰσδύσουν στό βάθος του, δέν προχωροῦν πέρα ἀπό τά ὅρια τῆς ἀνθρωπινῆς λογικῆς, δέν καταργοῦν τό μυστήριο, δέν τό μεταβάλλουν σέ ἐπιστήμη.
Ἄν ὅμως τό μυστήριο τῆς Θ. Λειτουργίας δέν προσφέρεται γιό ἐπιστημονική ἔρευνα καί μελέτη, τότε τί ἐπιχειροῦμε ἐμεῖς νά κάνουμε στό κεφάλαιο αὐτό; Ἁπλούστατα, θά προσπαθήσουμε νά ἑρμηνεύσουμε κατά τό δυνατό τά ὅσα γίνονται στήν διάρκεια τῆς Θ. Λειτουργίας1 νά δοῦμε τό νόημά τους, τί συμβολίζουν, τί πράγματα βλέπομε μέ τῆς ψυχῆς τά μάτια, τίνος πράγματος γινόμαστε κοινωνοί, πού καλούμαστε νά φθάσουμε καί τί ἔχομε νά ποῦμε στόν κόσμο πού μᾶς περιβάλλει. Τά ὑπόλοιπα εἶναι ὑπόθεση προσωπική του καθενός. Ἀνάλογα μέ τόν βαθμό τῆς πίστεως, ἀνάλογα μέ τήν δεκτικότητα τῆς ψυχῆς του, ἀνάλογα μέ τήν πείνα καί τήν δίψα πού ἔχει θά προχώρηση στό μυστήριο «Ἐν πίστη» καί Ἐν σιγῆ». Ἡ ἑρμηνεία θά γίνει μέ ὁδηγό τήν σκέψη τῶν Πατέρων, πού μέσα στή Θ. Λειτουργία βλέπουν τήν δύναμη ἐκείνη πού «μεταποιεῖ» τούς πιστούς, τούς κάνει «σύσσωμους» καί «συναιμους» τοῦ Χριστοῦ, «Χριστοφόρους» καί «Θεοφόρους». Παύει ὁ ἄνθρωπος νά εἶναι πηλός καί χῶμα, ἔχει «τόν Χριστόν κατοικοῦντα ἐν αὐτῶ», σύμφωνα μέ τούς λόγους τοῦ Κυρίου μᾶς «ὅ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα, ἐν ἐμοί μένει, καγῶ ἐν αὐτῶ» (Ἴωαν. 6, 54).
3. Ποιές Θεῖες Λειτουργίες ὑπάρχουν σήμερα.
Στούς Ἀποστολικούς χρόνους ἡ Θ. Λειτουργία περιελάμβανε μόνο τόν ἁγιασμό τῶν Τιμίων Δώρων καί τήν Θεία Κοινωνία τῶν πιστῶν. Ἡ σύντομη αὐτή τελετή περιελάμβανε ἐπίσης κήρυγμα ἀπό τόν «προεστώτα» καί μερικούς ὕμνους καί εὐχές κατά τήν κρίση τοῦ ἐπισκόπου. Στήν ἀρχή τό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας γίνονταν μετά τό Κοινό Δεῖπνο ὅλων τῶν πιστῶν, πού ἔμεινε στήν ἱστορία μέ τό ὄνομα Ἅ γ ἅ π ἡ. Πολύ ἐνωρίς ὅμως, ἐνῶ ἀκόμη ζοῦσαν οἱ Ἀπόστολοι, ἐπειδή παρετηροῦντο μεγάλες ἀτάξηες στήν ὥρα τῆς Ἄγαπης, χωρίστηκε τό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας ὀπό τό κοινό δεῖπνο. Στό ἑξῆς ἡ μέν Θ. Εὐχαριστία γίνονταν τίς πρωινές πλέον ὧρες, ἡ δέ τελετή τῆς Ἀγάπης, πού λέγονταν καί «Κυριακόν Δεϊπνον», ἔμεινε γιά τό βράδυ.
Μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου, καθώς οἱ πιστοί πλήθαιναν καί ἦταν σκορπισμένοι σέ διάφορα μέρη, ἄρχισαν νά διαμορφώνονται διάφοροι τύποι Λειτουργιῶν, πού εἶχαν τόν ἴδιο κεντρικό πυρήνα, τό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας, διέφεραν ὅμως ὡς πρός τήν ἕκτα-σή καί τήν διάταξι. Ἀπό ὅλους αὐτούς τούς τύπους τῶν Λειτουργιῶν σήμερα χρησιμοποιοῦμε μόνον/ τέσσαρες, πού τελοῦνται ἀπό ὅλες τίς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες στήν μητρική γλώσσα κάθε λαοῦ. Εἶναι δέ αὐτές οἱ ἕξης:
Ι. Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Ἄγ. Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου.
Εἶναι ἡ ἀρχαιότερη ἀπό ὅλες καί γίνεται μόνο μία φορά τόν χρόνο, τήν ἥμερά της ἑορτῆς τοῦ Ἄγ. Ἰακώβου (23 Ὀκτωβρίου). Περιλαμβάνει κυρίως εὐχές, πού εἶναι μεγάλες σέ ἔκταση, οἱ ὁποῖες στήν βασική τους μορφή ἀποδίδονται στόν Ἅγιο Ἰάκωβο, τόν ἀδελφό του Κυρίου, ὅπως παραδέχεται καί ὁ 32ος κανών τῆς ἐν Τρούλλω Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου (τό 691).
II. Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου.
Αὐτή ἡ Λειτουργία εἶναι ὁ καρπός τῆς ἐπεξεργασίας, πού ἔκανε ὁ μεγάλος Καππαδόκης Ἱεράρχης, ὅλων τῶν πρίν ἀπό αὐτόν Θείων Λειτουργιῶν. Ἔχει σπουδαῖο θεολογικό βάθος, μεγάλο βιβλικό πλοῦτο καί ἀκρίβεια στήν δογματική της διατύπωση. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει τό τμῆμα τῆς Ἀναφορᾶς, πού ἐκφράζει κατά τρόπο ἄριστο τό Χριστολογικό Δόγμα. Η Θ. Λειτουργία τοῦ Μέγ. Βασιλείου τελεῖται 10 φορές τόν χρόνο: τήν ἥμερά της ἑορτῆς του, τήν παραμονή τῶν Χριστουγέννων καί τῶν Θεοφανείων 6, τήν Μεγάλη Πέμπτη, τό Μέγα Σάββατο καί τίς πέντε Κυριακές τῶν Νηστειῶν τῆς Μέγ. Τεσσαρακοστῆς.
III. Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Ἄγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου.
Αὐτή εἶναι μία συντόμευση τῆς Θ. Λειτουργίας τοῦ Μέγ. Βά σιλείου μόνο στό μέρος τῶν εὐχῶν πού λέγει ὁ ἱερέας. Τελεῖται κάθε Κυριακή ἀλλά καί κάθε μικρή καί μεγάλη ἑορτή. Μέ τήν ἑρμηνεία αὐτῆς τῆς Λειτουργίας θά ἀσχοληθοῦμε παρακάτω.
IV. Ἡ Θεία Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων.
Ἡ Λειτουργία αὔτη τελεῖται τίς καθημερινές της Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ὅπως ἀναφέραμε στό σχετικό κεφάλαιο .
4. Τά μέρη τῆς Θείας Λειτουργίας.
Τά μέρει τῆς Θ. Λειτουργίας βασικά εἶναι τρία:
Α. Ἡ Προσκομιδή ἡ Πρόθεση, ἡ ὁποία τώρα περιέχεται στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί ἔτσι ἔχει μείνει ἔξω ἀπό αὐτό πού σήμερα ὀνομάζαμε Θ. Λειτουργία.
Β. Ἡ Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων. Αὐτή ἀρχίζει μέ τό Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ...» καί τελειώνει μετά τό Εὐαγγέλιο καί τίς εὐχές τῶν Κατηχουμένων. Λέγεται Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων, γιατί τό τμῆμα αὐτό τῆς Θ. Λειτουργίας μποροῦσαν νά τό παρακολουθοῦν οἱ Κατηχούμενοι, πού δέν ἦταν ἀκόμη βαπτισμένοι 8. Ὅταν τό μέρος αὐτό τῆς Θ. Λειτουργίας τελείωνε, ἔφευγαν οἱ Κατηχούμενοι γιά ν ἀρχίσει ἡ Λειτουργία τῶν πιστῶν. Σήμερα βέβαια δέν ὑπάρχουν Κατηχούμενοι - καταργήθηκαν μέ τόν νηπιοβαπτισμό - καί ἔτσι οὐσιαστικά ἡ διάκριση αὐτή στήν πράξη ἔχει καταργηθεῖ.
Γ. Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν. Τό τρίτο τμῆμα τῆς Θ. Λειτουργίας εἶναι βέβαια τό σημαντικότερο· εἶναι ἡ καρδιά της. Ἀρχίζει μέ τήν φράση - πού συνήθως δέν λέγεται σήμερα-«ὅσοι πιστοί ἔτι καί ἔτι ἐν εἰρήνη τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν» καί τελειώνει μέ τό «Δί’ εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἠμῶν ...».
Προτοῦ ἀναπτύξουμε κάθε τμῆμα τῆς Θ. Λειτουργίας χωριστά, παραθέτουμε ἕνα γενικό διάγραμμά της
5. Διάγραμμα τῆς Θείας Λειτουργίας.
Α. Προσκομιδή ἡ Πρόθεση.
    Προπαρασκευή τῶν Τιμίων Δώρων.
Β Ἡ Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων.
Δοξολογία τῆς Ἁγίας Τριάδος: Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός ...».
Μεγάλη Συναπτή: Ἐν εἰρήνη τοῦ Κυρίου ...».
Ἅ Ἀντίφωνο: «Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου ...».
Μικρά Συναπτή: «Ἔτι καί ἔτι ἐν εἰρήνη · - ·»·
Β Ἀντίφωνο: «Σῶσον ἠμᾶς ΥΙέ Θεοῦ ...».
«Ὁ Μονογενής Υἱός ...».
Μικρά Συναπτή.
Τό Ἀπολυτίκιο.
Ἡ Μικρά Εἴσοδος.
«Δεῦτε προσκυνήσωμεν ...».
Ὅ Τρισάγιος ὕμνος: «Ἅγιος ὁ Θεός ...».
Τά Ἀναγνώσματα: Ἀπόστολος καί Εὐαγγέλιο.
Γ. Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν.
Ι. Προπαρασκευή τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς.
-  Εὐχές ὑπέρ τῶν πιστῶν.
-  Χερουβικός Ὕμνος: «Οἱ τά Χερουβίμ μυστικῶς ...».
-  Ἡ Μεγάλη Εἴσοδος.
-  Τά Πληρωτικά: «Πληρώσωμεν τήν δέησιν ...».
-  Ὁ ἀσπασμός τῆς ἀγάπης: «Ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους ..."
-  Τό «Πιστεύω ...».
II. Ἡ Ἁγία Ἀναφορά.
- «Στῶμεν καλῶς ...», «Ἄνω σχῶμεν ...».
-  Ἡ εὐχή: «Ἄξιον καί δίκαιον σέ ὑμνεῖν ...».
-  Ὁ Ἐπινίκιος ὕμνος: «Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος Κύριος Σαβαώθ. .·.».
-  Ἡ δευτέρα εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς: «Μετά τούτων καί ἠμεῖς ...».
-  «Λάβετε φάγετε ...», «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες ...».
-  «Τά Σά ἐκ τῶν Σῶν ...».
-  «Σέ ὑμνοῦμεν ...».
-  Ἡ ἐπίκληση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ὁ Καθαγιασμός.
-  «Ἑξαιρέτως τῆς Παναγίας ...».
-  «Ἄξιον ἐστίν ὡς ἀληθῶς ...»
-  Μνημονεύσεις.
-  Κυριακή προσευχή: «Πάτερ ἠμῶν ...».
III. Ἡ Θεία Κοινωνία τῶν Πιστῶν.
-  Οἱ εὐχές τῆς Κεφαλοκλισίας καί τῆς Ὑψώσεως «τῶν Ἁγίων».
- «Τά Ἅγια τοῖς ἁγίοις».
- Το Κοινωνικό.
- «Μετά φόβου Θεοῦ πίστεως καί ἀγάπης ...».
- Είδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν ...».
- Ευχή εὐχαριστίας ἐπί τή Μεταλήψει».
- «Ὁ εὐλογῶν τους εὐλογοῦντας σέ, Κύριε ...».
- Είη τό ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον ...».
- Απόλυσις τῶν πιστῶν: Εὐλογία Κυρίου ...».
- «Δί' εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἠμῶν ...».
- Διανομή τοῦ Ἀντίδωρου.



1. Γιατί ὀνομάζεται Ἀναφορά καί Εὐχαριστία.Τό τμῆμα τῆς Θ. Λειτουργίας, κατά τό ὁποῖο γίνεται ἡ Θ. Εὐχαριστία καί ὁ καθαγιασμός τῶν Τιμίων Δώρων, λέγεται Ἀναφορά. Λέγεται δέ Ἀναφορά, γιατί εἶναι μία «φορά» πρός τά «ἄνω», ἕνα ἀνέβασμα τῆς προσφορᾶς καί τῶν ἑαυτῶν μας στόν οὐρανό, στόν θρόνο τοῦ Θεοῦ. Λέγεται ἐπίσης καί Εὐχαριστία, γιατί πράγματι ἀποτελεῖ τήν πιό μεγάλη μας εὐχαριστία στόν Θεό. Εὐχαριστία ὄχι σάν μία λέξη ἡ φράση, ἀλλά σάν μία κατάσταση, σάν μία στάση τῆς ψυχῆς μας. Ἀφοῦ ὁ Θεός μας τά ἔχει δώσει ὅλα, μᾶς ἔχει συγχωρήσει τίς ἁμαρτίες μας, μᾶς ἔχει ἀνεβάσει καί μᾶς ἔχει μεταμορφώσει, ἀφοῦ ἔχει γεμίσει τήν ψυχή μας μέ κάθε χαρά, τότε οἱ ἄνθρωποι δέν ἔχομε νά κάνουμε τίποτα ἄλλο παρά νά εὐχαριστήσουμε τόν Θεό. Καί τί ἄλλο σπουδαιότερο ἔχομε νά τοῦ προσφέρουμε σάν Εὐχαριστία ἀπό τό μυστήριο τῆς Θ. Κοινωνίας; «Τά Σά ἐκ τῶν Σῶν Σοῖ προσφέρομεν ...» Αὐτή εἶναι ἡ Εὐχαριστία τῆς Ἐκκλησίας ἄλλα καί ἡ δική μας προσωπική Εὐχαριστία στόν Θεό.Ὅταν ὁ ἄνθρωπος φθάσει στό σημεῖο νά αἰσθάνεται ἔτσι, νά βλέπει δηλαδή νά προσφέρονται ὅλα σάν μία Εὐχαριστία στόν Θεό, τότε ὁ ἄνθρωπος αὐτός ἔχει φθάσει στήν κατάσταση τοῦ τέλειου ἀνθρώπου, γιατί ἡ Εὐχαριστία εἶναι ἡ μόνη ἀνταπόκριση τοῦ ἄνθρωπου γιά .τίς μεγάλες δωρεές τοῦ Θεοῦ. Τέλειος ὅμως δέν εἶναι κανείς. Τέλειος σάν ἄνθρωπος ὑπῆρξε μόνον ὁ Θεάνθρωπος, ὁ Κύριος ἠμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Γί αὐτό τόν λόγο Αὐτός εἶναι ἡ μόνη Εὐχαριστία πού μποροῦμε νά προσφέρουμε οἱ ἄνθρωποι στόν Θεό 36. Ὅλα ὅσα γίνονται στήν Θεία Λειτουργία κάθε στιγμή μᾶς θυμίζουν τήν ἄπειρη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιά μας. Καί ἐμεῖς, πού θυμόμαστε τήν ἀγάπη αὔτη, τοῦ προσφέραμε σάν Εὐχαριστία ὅ,τι πιό πολύτιμο ἔχουμε, αὐτόν τόν ἴδιο τόν Κύριο. Μαζί δέ μέ τόν Κύριο προσφέραμε σάν Εὐχαριστία καί τόν ἴδιο τόν ἑαυτό μας, ἀφοῦ μέ τήν Θεία Κοινωνία ἔχομε κι ἐμεῖς ἐνωθεῖ μαζί του. Ἐπάνω σ’ αὐτή τήν γραμμή κινεῖται καί ἡ σκέψη τῶν Πατέρων στό θέμα αὐτό. Εὐχαριστία καλεῖται - λέγει ὁ ἱερός Χρυσόστομος -ὅτι πολλῶν ἐστίν εὐεργετημάτων ἀνάμνησις ... Καί ὁ ἱερέας ὑπέρ τῆς οἰκουμένης, ὑπέρ τῶν προτέρων, ὑπέρ τῶν νῦν ... ὑπέρ τῶν μετά ταῦτα ἐσομένων εἰς ἠμᾶς εὐχαριστεῖν κελεύει, τῆς θυσίας προκειμένης ἐκείνης. Τοῦτο γάρ (τό εὐχαριστεῖν) ἠμᾶς καί τῆς γής ἁπαλλάττει, καί πρός τόν οὐρανόν μετατίθηση καί ἀγγέλους ἐξ ἀνθρώπων ποιεῖ. Καί γάρ καί ἐκεῖνοι (οἱ ἄγγελοι) χορόν στησάμενοι, ὑπέρ τῶν εἰς ἠμᾶς ἀγαθῶν εὐχαριστούσι τῷ Θεῶ λέγοντες: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῶ καί ἐπί γής εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία (Λούκ. 2, 14)»37.
2. «Στῶμεν καλῶς...». «Ἄνω σχῶμεν...».
Ὁ ἱερέας ἡ ὁ διάκονος μέ μία ἀκραία ψυχική ἔνταση καλεῖ τούς πιστούς νά προσέξουν ἰδιαίτερα τό τμῆμα αὐτό τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς:
«Στῶμεν καλῶς! Στῶμεν μετά φόβου!
Προσχωμεν τήν Ἅγιαν Ἀναφοράν ἐν εἰρήνη προσφέρειν».
Ἑρμηνεύοντας στό σημεῖο αὐτό τόν ἱερό Χρυσόστομο ὁ Κ. Καλλίνικος λέγει: «Τούς χαμαί συρομένους λογισμούς ἄς ἀνορθώσωμεν. Τήν ἔκλυσιν τήν ἐκ τῶν βιοτικῶν πραγμάτων ἄς ἐκβάλωμεν. Ὀρθήν ἔμπροσθέν του Θεοῦ ἄς παραστήσωμεν τήν ψυχήν μᾶς 38. Ὅλες οἱ χορδές τῆς ψυχῆς εἶναι τεντωμένες μέσα στήν προσμονή τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Καί ὁ λαός ἀπαντᾶ:
«Ἔλεον εἰρήνης θυσίαν αἰνέσεως».
Ἡ φράση αὐτή παρουσιάζει πολλές δυσκολίες ὡς πρός τό νόημά της καί τήν ἀρχική της διατύπωση. Τήν δεχόμαστε ἁπλά ἔτσι ὅπως τήν φύλαξε ἡ Λειτουργική Παράδοση. Ἡ ἔννοια τῆς εἶναι περίπου ἡ ἑξῆς: Προσφέραμε σέ ὅλους συγχώρηση (ἔλεον), ἔχομε εἰρήνη καί προσφέραμε τήν θυσία τῆς Αἰνέσεως», τῆς δοξολογίας.Ὅσο περισσότερο αἰσθητή γίνεται ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ, ὅσο ζωντανεύει ἡ ἀνάμνηση τῶν ὅσων ἔκαμε γιά μᾶς ὁ Θεός, τόσο καί περισσότερο ζητεῖται μετάνοια, προσοχή, κάθαρση, ἀγάπη, εἰρήνη εὐχαριστία. Καί ἐπειδή οἱ ἀνθρώπινες δυνάμεις μας δέν ἐπαρκοῦν γιά νά τό ἐπιτύχουμε αὐτό, νά ἀξιωθοῦμε δηλαδή νά ὑμνοῦμε καί νά εὐχαριστοῦμε τόν Θεό μέ καθαρή καρδιά, ὁ Ἱερέας εὔχεται νά μᾶς ἐνδυνάμωση στό ἔργο μᾶς αὐτό ἡ χάρη τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ.
«Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί Πατρός·καί ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἴη μετά πάντων ἠμῶν».
Στήν συγκινητική αὐτή εὐχή καί εὐλογία τοῦ λειτουργοῦ του Ὑψίστου ὁ λαός ἀπαντᾶ:
«Καί μετά τοῦ πνεύματός σου». (Καί μαζί σου, δηλαδή, νά εἶναι ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ)
«Ἄνω σχῶμεν τάς καρδίας», τονίζει ὁ ἱερέας. Ἀετοί ἄς γίνουμε - λέγει ὁ Κ. Καλλίνικος - καί πρός αὐτόν ἄς πετασθῶμεν τόν οὐρανόν» 39.
«Ἔχομεν πρός τόν Κύριον», ἀπαντοῦν οἱ πιστοί. Καί ὁ διάλογος συνεχίζεται:
Εὐχαριστήσωμεν τῷ Κυρίω» (ὁ λειτουργός).
«Ἄξιον καί δίκαιόν - ἐστι -» (ὁ λαός).
Ἡ πιό ἱερή στιγμή ἔχει φθάσει. Οἱ πιστοί μέ τίς βιοτικές μέριμνες σβησμένες, μέ τήν καρδιά ἀνυψωμένη, ἀληθινά ἐλεύθεροι ἀπό κακίες, μέ τήν εὐχαριστία στά χείλη, εἰρηνικοί καί ἀγαπημένοι καί μέ τήν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μαζί τους, εἶναι ἕτοιμοι νά ἀναπέμψουν τίς εὐχές τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς, πού εἶναι θαυμάσια θεολογικά δοκίμια μέ ἕνα πλούσιο συναισθηματικό καί. δραματικό σέ. μερικά σημεῖα τόνο.3. Θεολογικό τμῆμα τῆς Ἀναφορᾶς.Ἡ πρώτη εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς ἀποτελεῖ τό θεολογικό της τμῆμα. Δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα «προοίμιον», ὅπως τήν χαρακτηρίζουν πολλοί, ἀλλά εἶναι τό θεμέλιο πάνω στό ὁποῖο στηρίζονται ὅλα ὅσα πρόκειται νά ἐπακολουθήσουν. Εἶναι ἡ εὐχή μία θερμή εὐχαριστία στόν Θεό-Πατέρα, πού μέ λίγες ἄλλα πολύ ἐκφραστικές λέξεις ὁμιλεῖ γιά τήν ἄπειρη τελειότητα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, στόν ὁποῖο ἀναπέμπεται ἡ Εὐχαριστία μας, γιατί δημιούργησε τόν κόσμο καί τόν ἄνθρωπο, γιατί δέν μᾶς ἄφησε στήν πτώση μας, γιατί μᾶς ἔστειλε τόν Μονογενῆ του Υἱό, πού γιά μᾶς ὑπῆρξε ἡ πηγή ὅλων τῶν ἀγαθῶν. Καί γί αὐτό εἶναι «ἄξιον καί δίκαιον» νά τόν εὐχαριστοῦμε ἀκατάπαυστα, ὅπως ἀναφέρει καί ἡ εὐχή:
«Ἄξιον καί δίκαιον σέ ὑμνεῖν, σέ εὐλογεϊν, σέ αἰνεῖν, σοί εὐχαριστεῖν, σέ προσκυνεῖν ἐν παντί τόπω τῆς δεσποτείας σου. Σύ γάρ εἰ Θεός, ἀνέκφραστος, ἀπερινόητος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος, ἀεί ὧν, ὠσαύτως ὧν σύ καί ὁ μονογενής σου Υἱός καί τό Πνεῦμα σου τό Ἅγιον. Σύ ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι ἠμᾶς παρήγαγες καί παραπεσόντας ἀνέστησας πάλιν καί οὐκ ἀπέστης πάντα ποιῶν, ἕως ἠμᾶς εἰς τόν οὐρανόν ἀνήγαγες καί τήν βασιλείαν σου ἐχαρίσω τήν μέλλουσαν. Ὑπέρ τούτων ἁπάντων εὐχαριστοῦμεν σοί καί τῷ μονογενεῖ σου Υἱῶ καί τῷ Πνεύματί σου τῷ Ἁγίω, ὑπέρ πάντων ὧν ἴσμεν (ὅσα γνωρίζομε) καί ὧν οὐκ ἴσμεν, τῶν φανερῶν καί ἀφανῶν εὐεργε σιῶν, τῶν εἰς ἠμᾶς γεγενημένων. Εὐχαριστοῦμεν σοί καί ὑπέρ τῆς Λειτουργίας ταύτης, ἤν ἐκ τῶν χειρῶν ἠμῶν δέξασθαι κατηξίωσας, καίτοι σοί παρεστήκασι χιλιάδες Ἀρχαγγέλων καί μυριάδες Ἀγγέλων, τά Χερουβίμ καί τά Σεραφείμ, ἑξαπτέρυγα, πολυόμματα, μετάρσια, πτερωτά».Μέσα στήν εὐχή αὐτή ἡ Ἐκκλησία παίρνει μία οὐρανική διάσταση. Μέ χιλιάδες ἀρχαγγέλους καί μυριάδες ἀγγέλους. Μέ τά Χερουβίμ καί τά Σεραφείμ. Συνάγει στήν Ἁγία Τράπεζα τόν οὐρανό καί τήν γῆ, γιά νά προσφέρουμε ὅλοι, σάν καινούργια κτίση, τήν Εὐχαριστία μας καί τήν δοξολογία μας στόν Θεό 40. Αὐτή ἡ δοξολογία, αὐτή ἡ αἴσθηση τῆς εὐγνωμοσύνης «ὑπέρ πάντων ὧν ἴσμεν καί ὧν οὐκ ἴσμεν» μᾶς ἀνεβάζει στόν οὐρανό καί μᾶς ἀξιώνει νά ἀκοῦμε καί νά λέμε τόν ἐπινίκιο ὕμνο τῶν ἀγγέλων «Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος...». Εἶναι δυστύχημα ὅτι ἐπεκράτησε ἡ κακή συνήθεια νά λέγονται οἱ εὐχές αὐτές μυστικά, ἀπό τόν ἱερέα μόνο, χωρίς νά τίς ἀκοῦνε οἱ πιστοί, γιά νά συμμετέχουν καί αὐτοί ἐνεργότερα σέ ὅσα γίνονται. Ἐνῶ ἡ πράξη τῆς Ἐκκλησίας καί ἡ διάρθρωση τῆς Θείας Λειτουργίας εἶναι τέτοια, ὥστε μερικές ἐκφωνήσεις νά φαίνονται ἀκατανόητες, ὅταν οἱ εὐχές διαβάζονται μυστικά. Παραδείγματος χάριν, ὅταν ὁ Ἱερέας ἐκφωνεῖ: «Τόν ἐπινίκιον ὕμνον ἄδοντα, βοώντα, κεκραγότα καί λέγοντα», ποιό εἶναι τό ὑποκείμενο; Τό ὑποκείμενο βρίσκεται στήν εὐχή πού προηγήθηκε, πού λέγει ὅτι γύρω ἀπό τόν θρόνο τοῦ Θεοῦ παραστέκονται «τά Χερουβίμ καί τά Σεραφίμ ...», τά ὁποία «ἄδουν» τόν ἐπινίκιο ὕμνο. Ἐκτός αὐτοῦ ὁ αὐτοκράτωρ Ἰουστινιανός μέ τήν 137 Νεαρά του (ἤ 174) ζήτησε ὅλοι οἱ ἐπίσκοποι καί οἱ πρεσβύτεροι νά λένε τίς εὐχές τῆς Ἀναφορᾶς «μετά φωνῆς τῷ πῖ-στοτάτω λαω ἑξακουομένης», διότι ἐάν εἴπης τάς εὐχᾶς μυστικῶς», πῶς ὁ λαός ποῦ συμπαρίσταται θά πεῖ «τό Ἀμήν τῷ Θεῶ ἐπί τή σή εὐχαριστία;».
4. ὁ Ἐπινίκιος Ὕμνος.
«Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος Κύριος Σαβαώθ (= Παντοκράτωρ)
πλήρης ὁ οὐρανός καί ἡ γῆ τῆς δόξης σου.
Ὡσαννά (= σῶσε μας), (ο) ἐν τοῖς Ὑψίστοις.
Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Ὡσαννά, ὁ ἐν τοῖς Ὑψίστοις».
Μία ἀμέτρητη εὐγνωμοσύνη, δοξολογία καί εὐχαριστία ἀγγέλων καί ἀνθρώπων εἶναι πλεγμένη μέσα στόν ὕμνο αὐτό πρός τόν Θεό, μαζί μέ μία κραυγή ἱκεσίας νά μᾶς σώσει (Ὡσαννά) αὐτός πού βρίσκεται ἐν τοῖς Ὑψίστοις». ὁ ὑπέροχος αὐτός ὕμνος ἀποτελεῖ τήν μεγαλειώδη σύνθεση δύο ἐμπνευσμένων ὁραμάτων, πού εἶχαν δεῖ οἱ μεγαλόπνοοι προφῆτες Ἠσαΐας (6, 2-3) καί Ἰεζεκιήλ (10, 1-5). Στά ὁράματα τῶν δύο αὐτῶν προφητῶν ἀναφέρεται συχνά καί ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Εὐαγγελιστής στήν «Ἀποκάλυψή» του.5. Τό Χριστολογικό τμῆμα τῆς Ἀναφορᾶς.«Μετά τούτων καί ἠμεῖς τῶν μακαρίων Δυνάμεων, Δέσποτα φιλάνθρωπε, βοῶμεν καί λέγομεν. Ἅγιος εἰ καί Πανάγιος Σύ καί ὁ μονογενής σου Υἱός καί τό Πνεῦμα σου τό Ἅγιον. Ἅγιος εἰ καί Πανάγιος καί μεγαλοπρεπής ἡ δόξα σου· ὅς, τόν κόσμον σου οὕτως ἠγάπησας, ὥστε τόν Υἱόν σου τόν μονογενῆ δοῦναι, ἴνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν μή ἀποληται, ἀλλ’ ἔχη ζωήν αἰώνιον ὅς, ἐλθῶν καί πάσαν τήν ὑπέρ ἠμῶν οἰκονομίαν πληρώσας, τή νυκτί ἤ παρεδίδοτο, μᾶλλον δέ ἑαυτόν παρεδίδου ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, λαβῶν ἄρτον ἐν ταῖς ἁγίαις αὐτοῦ καί ἀχράντοις καί ἀμωμήτοις χερσίν, εὐχαριστήσας καί εὐλογήσας ἁγιάσας, κλάσας, ἔδωκε τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καί ἀποστόλοις, εἰπῶν».Τήν στιγμή πού τά πάντα μέσα στόν Ναό δονοῦνται ἀπό τόν ὕμνο τῶν ἀγγέλων, ὁ ἱερέας, καθώς πλησιάζει ἡ μεγάλη ὥρα τοῦ καθαγιασμοῦ, αἰσθάνεται τήν ἀνάγκη νά ἑνώσει τήν φωνή του «μέ τῶν μακαρίων Δυνάμεων ...» καί νά ἐκφράσει τά βαθειά συναισθήματα εὐχαριστίας καί δοξολογίας πρός τόν Θεό, πού συγκλονίζουν τήν ψυχή του.Ἡ δεύτερη αὐτή εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς ἀποτελεῖ τό Χριστολογικό Τμῆμα της. Ἀναφέρεται στήν σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, πού χάρισε μέ τήν θυσία τοῦ ὁ Κύριος. Ἰδιαίτερα στήν Θ. Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου ἡ δεύτερη αὐτή εὐχή ἀποτελεῖ μία θαυμάσια θεολογική πραγματεία γιά τό ἀπολυτρωτικό ἔργο τοῦ Κυρίου καί γενικότερα γιά ὅλο τό σχέδιο τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου:«... Ὄτε δέ ἦλθε τό πλήρωμα τῶν καιρῶν, ἐλάλησας ἠμίν ἐν αὐτῶ τῷ Υἱῶ σου, δί’ οὐ καί τούς αἰώνας ἐποίησας· ὅς, ὧν ἀπαύγασμα 41 τῆς δόξης σου καί χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεώς σου, φέρων τέ τά πάντα τῷ ρήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, οὔχ ἁρπαγμόν ἠγήσατο τό εἶναι ἴσα σοί τῷ Θεῶ καί Πατρί· ἀλλά Θεός ὧν προαιώνιος, ἐπί τῆς γής ὤφθη καί τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη· καί ἐκ Παρθένου ἁγίας σαρκωθεῖς, ἐκένωσεν ἑαυτόν, μορφήν δούλου λαβῶν, συμμορφος γενόμενος τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως ἠμῶν, ἴνα ἠμᾶς συμμόρφους ποιήση τῆς εἰκόνος τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐπειδή γάρ Δι’ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰσῆλθεν εἰς τόν κόσμον, καί διά τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνατος, ηὐδόκησεν ὁ μονογενής σου Υἱός, ὁ ὧν ἐν τοῖς κόλποις σου τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, γενόμενος ἐκ γυναικός, τῆς ἁγίας Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας, γενόμενος ὑπό νόμον, κατακρίναι τήν ἁμαρτίαν ἐν τή σαρκί αὐτοῦ, ἴνα οἱ ἐν τῷ Ἀδάμ ἀποθνήσκοντες ζωοποιηθῶσιν ἐν αὔτω τῷ Χριστῷ σου· καί ἐμπολιτευσάμενος τῷ κόσμω τούτω, δούς προστάγματα σωτηρίας, ἀποστήσας ἠμᾶς τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, προσήγαγε τή ἐπιγνώσει σου τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί Πατρός, κτησάμενος ἠμᾶς ἐαυτῶ λαόν περιούσιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον καί καθαρίσας ἐν ὕδατι 4 καί ἅγιασας τῷ Πνεύματι τῷ Ἁγίω, ἔδωκεν ἑαυτόν ἀντάλλαγμα τῷ θανάτω, ἐν ὤ κατειχόμεθα πεπραμμένοι ὑπό τήν ἁμαρτίαν καί κατελθῶν διά τοῦ Σταυροῦ εἰς τόν Ἅδην, ἴνα πληρώση ἑαυτοῦ τά πάντα, ἔλυσε τάς ὀδύνας τοῦ θανάτου· καί ἀναστᾶς τή τρίτη ἡμέρα καί ὀδοποιήσας πάση σαρκί τήν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασιν, καθότι οὐκ ἤν δυνατόν κρατεῖσθαι ὑπό τῆς φθοράς43 τόν ἀρχηγόν τῆς ζωῆς, ἐγένετο ἀπαρχή τῶν κεκοιμημένων, πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν, ἴνα ἡ αὐτός τά πάντα ἐν παση πρωτεύων καί ἀνελθῶν εἰς τούς οὐρανούς ἐκάθησεν ἐν δεξιά τῆς μεγαλωσύνης σου ἐν ὑψηλοῖς· ὅς καί ἤξει, ἀποδοῦναι ἐκάστω κατά τά ἔργα αὐτοῦ. Κατέλιπε δέ ἠμίν ὑπομνήματα τοῦ σωτηρίου αὐτοῦ Πάθους, ταῦτα, ἅ προτεθείκαμεν ἐνώπιόν σου, κατά τάς αὐτοῦ ἔντολας. Μέλλων γάρ ἐξιέναι ἐπί τόν ἑκούσιον καί ἀοίδιμον καί ζωοποιόν αὐτοῦ θάνατον, τή νυκτί ἡ παρεδίδου ἑαυτόν ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, λαβῶν ἄρτον ἐπί τῶν ἁγίων αὐτοῦ καί ἀχράντων χειρῶν καί ἀναδείξας σοί τῷ Θεῶ καί Πατρί, εὐχαριστήσας, εὐλογήσας, ἁγιάσας, κλάσας ἔδωκε ...».Ὅ,τι ἔκανε γιά τόν κόσμο ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὅ,τι εἶναι γιά μᾶς τούς ἀνθρώπους ὁ Χριστός, εἶναι θαυμάσια διατυπωμένο στήν παραπάνω εὐχή. Μέ μία φράση ὁ Χριστός εἶναι τό πᾶν γιά μας. Καί θέλοντας ἐμεῖς μέ εὐγνωμοσύνη νά προσφέρουμε τό πᾶν στόν Θεό βλέπομε ὅτι δέν ἔχομε νά προσφέρουμε τίποτε ἄλλο παρά αὐτόν τόν Ῥδιο τόν Χριστό. Γι’ αὐτό καί ἡ ἀναίμακτη θυσία εἶναι Θ. Εὐχαριστία. Γιατί ἡ πιό μεγάλη μας Ἐΰχαρισπα στόν Θεό, τό ἐπαναλαμβάναμε, εἶναι ὁ Χριστός.Ἔτσι ἡ ἀνοδική μας πορεία, ἡ Ἀναφορά μας, ἡ Εὐχαριστία μᾶς φθάνει στό τέλος. Μετά ἀπό ὅσα ἔχουμε πεῖ καί κάνει μποροῦμε - παρά τήν ἀναξιότητά μας - νά παρακαλέσουμε τόν Θεό νά στείλει, σάν ἀπάντηση σ’ ὅλη αὐτή τήν ἱκεσία μας, τό Πνεῦμα τοῦ τό Ἅγιο καί νά ἁγιάσει τά Τίμια Δῶρα.
6. Ὁ καθαγιασμός τῶν Τιμίων Δώρων.
α) Τά ἰδρυτικά του Μυστηρίου λόγια.Μέ φωνή πού πάλλει ἀπό συγκίνηση, μέ συντριβή καί μέ κατάνυξη ὁ ἱερέας ἐκφωνεῖ τά ἰδρυτικά του Μυστηρίου λόγια:                                          — «Λάβετε, φάγετε, τοῦτο μου ἐστί τό Σῶμα τό ὑπέρ ὑμῶν κλώμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν».
— Ὁ λαός: Ἀμήν».
— «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτο ἐστί τό Αἷμα μου, τό τῆς Καινῆς Διαθήκης, τό ὑπέρ ὑμῶν καί πολλῶν ἐκχυνόμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν».
— Ὁ λαός: Ἀμήν».
Βρισκόμαστε πνιγμένοι μέσα στίς φανερές καί ἀφανεῖς εὐεργεσίες τοῦ Θεοῦ. Κυριολεκτικά τά χάνομε μέσα σ’ αὐτόν τόν κατακλυσμό τοῦ ἐλέους καί τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Κοντά στά ἄλλα μᾶς δίδει τό Σῶμα καί τό Αἷμα του, πού μᾶς τρέφει καί μᾶς ἁγιάζει καί μᾶς ζωογονεῖ. Δέν βρίσκαμε τίποτε δικό μας νά τοῦ δώσουμε σάν εὐχαριστία, γι’ αὐτό παίρνουμε τά ἰδικά του καί μέ εὐγνωμοσύνη μεγάλη του τά προσφέραμε 44. ὁ ἱερέας, μέ μία ἔνταση τοῦ πνεύματος τοῦ ἐκφωνεῖ:
«Τά Σά ἐκ τῶν Σῶν, Σοῖ προσφέρομεν κατά πάντα καί διά πάντα» 45.
Ὁ χορός: «Σέ ὑμνοῦμεν, σέ εὐλογοῦμεν, σοί εὐχαριστοῦμεν Κύριε, καί δεόμεθά σου, ὁ Θεός ἠμῶν» 4β.
β) Ἡ ἐπίκληση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ὁ καθαγιασμός.
Μέ μεγάλη κατάνυξη ὁ Ἱερέας «κλινόμενος ἐπεύχεται» ἐμπρός στά Τίμια Δῶρα:«Ἔτι προσφέρομεν σοί τήν λογικήν ταύτην καί ἀναίμακτον λατρείαν, καί παρακαλοῦμεν σέ, καί δεόμεθα, καί ἰκετεύομεν. Καταπεμψον τό Πνεῦμα σου τό Ἅγιον ἐφ’ ἠμᾶς, καί ἐπί τά προκείμενα Δῶρα ταῦτα: Καί ποίησον τόν μέν Ἄρτον τοῦτον τίμιον Σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου. Ἀμήν.Τό δέ ἐν τῷ Ποτηρίω τούτω τίμιον Αἷμα τοῦ Χριστοῦ σου. Ἀμήν. Μεταβάλλων τῷ Πνεύματί σου τῷ Ἅγιω. Ἀμήν. Ἀμήν. Ἀμήν.Ὥστε γενέσθαι τοῖς μεταλαμβάνουσιν εἰς νήψιν ψυχῆς, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, εἰς κοινωνίαν τοῦ Ἁγίου σου Πνεύματος, εἰς Βασιλείαν οὐρανῶν πλήρωμα, εἰς παρρησίαν τήν πρός σέ, μή εἰς κρίμα (= κατάκρισι) ἡ εἰς κατακρίμα (= καταδίκη). Ὁ λειτουργός Ἱερέας παρακαλεῖ θερμά νά ἔλθη πρῶτα σέ μᾶς τό Ἄγ. Πνεῦμα «καταπεμψον τό Πνεῦμα σου τό Ἅγιον ἐφ’ ἠμᾶς», γιά νά μᾶς καθαρίσει ἐσωτερικά καί νά μᾶς ὕψωση, ὥστε νά γίνουμε κατά κάποιο τρόπο ἱκανοί νά παραστοῦμε στό μεγάλο θαῦμα τῆς μεταβολῆς καί τοῦ καθαγιασμοῦ τῶν Τιμίων Δώρων καί κατόπιν καί τῆς Θ. Κοινωνίας. Χωρίς τήν ἐσωτερική μας ἀλλαγή καί κάθαρση, ἡ μέν θυσία θά γίνει, ἐμεῖς ὅμως δέν πρόκειται τίποτε νά ὠφεληθοῦμε ἄπ αὐτή. Θά μείνουμε ξένοι καί ἀδιάφοροι πρός αὐτή. Μόνον μετά ἀπό τήν ἐσωτερική αὐτή κάθαρση μποροῦμε νά παρακαλέσουμε τό Πνεῦμα νά ἔλθει «καί ἐπί τά προκείμενα Δῶρα ταῦτα».Στήν Θ. Λειτουργία τοῦ Ἰακώβου γιά νά γίνει πιό αἰσθητή ἡ παράκληση μᾶς αὐτή καί πιό θερμή ἡ δέησή μας, ἐκτός ἀπό τά τρία ρήματα «παρακαλοῦμεν», «δεόμεθα» καί «ἰκετεύομεν» ὑπάρχει καί ἡ φράση:
Ὁ λαός Σου καί ἡ Ἐκκλησία Σου ἰκετεύουσι Σέ ...».
Ὅ καθαγιασμός τῶν Τιμίων Δώρων εἶναι ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Οὐδέν αὐτός ὁ παρών (ὅ ἱερέας) πράττει - λέγει ὁ ἰ. Χρυσόστομος - οὐδέ ἀνθρωπινῆς ἐστι φύσεως κατόρθωμα τά προκείμενα Δῶρα, ἀλλ’ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις παροῦσα καί πασιν ἐφιπταμένη τήν μυστικήν ἐκείνην κατασκευάζει θυσίαν» 47. Καί σ’ ἄλλο σημεῖο προσθέτει: Οὔτε ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος ἐργάσασθαι τί δύναται εἰς τά δεδομένα παρά Θεοῦ- ἀλλά Πατήρ καί Υἱός καί Ἅγιον Πνεῦμα πάντα οἰκονομεῖ· ὁ δέ ἱερέας τήν ἑαυτοῦ δανείζει γλώτταν καί τήν ἑαυτοῦ παρέχει χείρα» 48.Καί ἐπειδή τό Πνεῦμα τό Ἅγιο ἐργάζεται ὅλα αὐτά, γί αὐτό καί ὁ ἱερέας ἀμέσως μετά τόν καθαγιασμό, γονατιστός παρακαλεῖ, ὥστε ἤ θυσία αὐτή νά ἔχει σάν ἀποτέλεσμα τόν ἁγιασμό τῶν πιστῶν: «Ὥστε γενέσθαι τοῖς μέ-ταλαμβάνουσι εἰς νήψιν ψυχῆς ...». Αὐτό ἔχει σημασία· γι’ αὐτό προσφέρεται ἡ θυσία. Γιά τήν σωτηρία τῶν πιστῶν, γιά τήν λύτρωση τοῦ ἀνθρώπου. Καί αὐτό δέν τό λησμονεῖ ποτέ ἡ Ἐκκλησία.7. Ἡ μεταβολή εἶναι πραγματική, ὄχι συμβολική.Μετά τήν ἐπίκληση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐπάνω στήν Ἁγία Τράπεζα δέν ἔχομε ἁπλῶς «ἄρτον καί οἶνον», δέν «κρύπτεται ὑπό τά εἴδη τοῦ ἄρτου καί τοῦ οἴνου ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ», οὔτε εἶναι σύμβολα τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου, ὅπως παραδέχονται οἱ Προτεστάντες. Γιά μᾶς τούς Ὀρθοδόξους ὁ ἄρτος εἶναι αὐτό τό ἴδιο τό Σῶμα τοῦ Κυρίου καί ὁ οἶνος αὐτό τό ἴδιο τό Αἷμα τοῦ Κυρίου. Ἡ μεταβολή δηλαδή εἶναι πραγματική καί οὐσιαστική. Δέν εἶναι συμβολική. «Ὅ γάρ ἄρτος», λέγει ὁ Ν. Καβάσιλας, Οὐκέτι τύπος ... ἀλλ’ αὐτό τοῦ Δεσπότου τό Πανάγιον Σῶμα, τό πάντα ἀληθῶς ἐκεῖνα δεξάμενον τά ὀνείδη, τάς ὕβρεις, τούς μώλωπας· τό σταυρωθέν, τό σφαγέν, τό μαρτύρησαν ἐπί Ποντίου Πιλάτου τήν καλήν ὁμολογίαν, τό ραπισθέν, τό αἴκισθεν (= βασανισθέν), τό ἐμπτυσμάτων ἀνασχόμενον, τό χολῆς γευσάμενον. Ὁμοίως καί ὁ οἶνος, αὐτό τό Αἷμα τό ἐκπηδήσαν σφαττομένου τοῦ Σώματος. Τοῦτο τό Σῶμα, τοῦτο τό Αἷμα τό συστᾶν (= συσταθέν) ἐκ Πνεύματος Ἁγίου, τό γεννηθέεν ἀπό τῆς Ἄγ. Παρθένου, τό ταφέν, τό ἀναστᾶν τή τρίτη ἡμέρα, τό ἀνελθόν εἰς τούς οὐρανούς καί καθεζόμενον ἐκ δεξιῶν του Πατρός» 49. Αὐτή εἶναι ἡ πίστη της .Ὀρθοδοξίας.
8. Πότε γίνεται ἡ μεταβολή.
Στό σημεῖο αὐτό ἀσφαλῶς γεννῶνται πολλά ἐρωτηματικά. Ὑπάρχουν ἀκόμη καί διάφορες ἀπόψεις καί μάλιστα μία διαμάχη μεταξύ τῶν θεολόγων. Πῶς γίνεται αὐτή ἡ μεταβολή; Καί πότε γίνεται; Καί ποιά λέξη ἡ πράξη θεωρεῖται σάν ἡ πιό σημαντική; Εἶναι σύμβολο ἡ οὐσία; Καί ἄν εἶναι σύμβολο τί συμβολίζει; Καί τόσα ἄλλα ... Ὅλα ὅμως αὐτά εἶναι «μωραί ζητήσεις καί ἔρεις καί μάχαι νομικαί» (Τίτου 3, 9), ὅπως παρατηρεῖ ὁ ἄπ. Παῦλος. Καμία ἀπό τίς ἀπαντήσεις πού δίνουμε μέ τήν λογική δέν μπορεῖ νά μᾶς ἱκανοποιήσει. Γιατί μόλις πᾶμε νά διατυπώσουμε ἕνα ὁρισμό, δημιουργοῦνται ἄλλα ἐρωτήματα καί ἄλλες ἀπορίες. Αὐτό συμβαίνει γιατί ἡ λογική ἀδυνατεῖ νά συλλαβή καί νά διατύπωση πράγματα καί ἀλήθειες πού τήν ὑπερβαίνουν. Τό Μυστήριο δέν προσφέρεται γιά ἐπιστημονική ἔρευνα καί λογικές ἀκροβασίες. Ἡ ἐπιστήμη μελετᾶ καί ἐρευνᾶ τά πράγματα τοῦ κόσμου τούτου. Τό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας δέν εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Μᾶς παίρνει ἀπό τόν κόσμο αὐτό καί μᾶς ὁδηγεῖ σέ ἕνα ἄλλο κόσμο, πού εἶναι τό τέρμα καί ἡ ἐκπλήρωση ὅλων μας τῶν ἐπιθυμιῶν.Ὅ καθαγιασμός τῶν Τιμίων Δώρων δέν εἶναι μία μαγική πράξη, πού περιορίζεται σέ μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Γιά μᾶς τούς Ὀρθοδόξους ὁ καθαγιασμός εἶναι ἀποτέλεσμα ὁλόκληρής της Ἀναφορᾶς. Προπαρασκευάζεται ἀπό ὅλη τήν Λειτουργία πού προηγήθηκε. Κάθε στιγμή ἑτοιμάζει τήν ἑπόμενη. ὁ καθαγιασμός ἔρχεται σάν μία ἀπάντηση τοῦ Θεοῦ, διά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, στήν θερμή ἱκεσία, τήν παράκληση καί τήν προσευχή τῆς Ἐκκλησίας. Γιατί ἡ Ὀρθόδοξη Θ. Λειτουργία σάν σύνολο - καί ὄχι ἕνα μόνον τμῆμα αὐτῆς - εἶναι μία μυστηριακή, μία μεταμορφωτική καί ἀνοδική πορεία. Μεταφερόμαστε ἀπό τόν κόσμο αὐτό σ’ ἕνα ἄλλο κόσμο, στόν κόσμο τοῦ Θεοῦ. Μέσα στήν Λειτουργία μᾶς λειτουργούμενοι καί λειτουργοῦντες δέν ἔχουν ἀνάγκη ἀποδείξεων καί συλλογισμῶν. Ἀναπνέουν, κινοῦνται καί ζοῦν τήν ἀτμόσφαιρα τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Γνωρίζουν ἁπλῶς ὅτι προσφέρουν τόν ἄρτο καί τά δῶρα τους, τόν ἑαυτό τους, τά πάντα στόν Κύριο Ἰησοῦ. Καί ἀκόμη ὅτι Ἐκεῖνος τά γεμίζει μέ τόν Ἑαυτό του, τά μεταβάλλει σέ Σῶμα καί σέ Αἷμα του καί τά προσφέρει πάλι σάν τροφή τῆς ψυχῆς τους, γιατί αὐτός εἶναι πάντα «ὅ προσφέρων καί ὁ προσφερόμενος». Αὐτό εἶναι ὅλο 50. Αὐτό εἶναι τό θαῦμα τό μεγάλο καί ὑπερφυσικό. Γιατί, ὅπως λέγει καί ὁ μεγάλος Ρῶσος θεολόγος Σέργιος Μπουλγκάκοφ, στήν ἐξαίρετη διατριβή του γιά τό «Εὐχαριστιακό δόγμα», τό νερό, πού στούς γάμους τῆς Κανά μεταβάλλεται σέ κρασί εἶναι ἕνα ὑλικό του κόσμου τούτου, πού παραχωρεῖ τή θέση του σέ ἕνα ἄλλο, πάλι ὅμως τοῦ κόσμου τούτου, τό ὅποιο ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά δεῖ καί νά ἐλέγξει μέ τίς δυνάμεις του. Ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος ὅμως τῆς Εὐχαριστίας μεταμορφώνονται σέ μία πραγματικότητα, πού δέν εἶναι αὐτοῦ του κόσμου, πού ξεπερνᾶ τίς δυνάμεις μας καί καθηλώνει τό λογικό. Ἔτσι ἐνῶ τό θαῦμα τῆς Κανά εἶναι ἐφικτό στίς αἰσθήσεις μας, τό θαῦμα τῆς Εὐχαριστίας εἶναι ἀντικείμενο πίστεως 51, μόνο πίστεως.

Από το Blogger.